Có những tấm ảnh chỉ còn một góc khuôn mặt, có bức bị mối mọt ăn thủng, bạc màu đến mức gần như không thể nhận diện. Có gia đình chỉ giữ được một bản photocopy đã nhòe nét hoặc tấm ảnh đen trắng nhỏ bằng bao diêm. Với nhiều người, đó là kỷ vật cuối cùng về người cha, người anh đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Anh Lê Thế Thắng miệt mài với công việc phục chế ảnh chân dung liệt sĩ. Ảnh: NVCC

Nhưng với anh Lê Thế Thắng, 38 tuổi, đang sống tại xã Sao Vàng (Thanh Hóa), những tấm ảnh ấy chưa bao giờ là vô vọng. Bằng sự say mê, kiên trì và lòng biết ơn, anh đã phục dựng miễn phí hơn 1.000 chân dung liệt sĩ, giúp hàng nghìn gia đình tìm lại hình ảnh người thân sau nhiều thập kỷ chỉ còn trong ký ức.

Từ những bức ảnh chân dung cũ đã bị mờ do thời gian, anh Thắng đã phục dựng thành những tấm ảnh mới, giữ được thần thái của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Ảnh: NVCC

Những ngày tháng Bảy, căn phòng làm việc của anh gần như sáng đèn đến khuya. Mỗi ngày, hàng chục bộ hồ sơ, ảnh cũ từ nhiều tỉnh, thành được gửi về. Không chỉ các gia đình ở Thanh Hóa, ngày càng nhiều thân nhân liệt sĩ trên cả nước, thậm chí người Việt đang sinh sống ở nước ngoài, cũng tìm đến anh với mong muốn được nhìn lại gương mặt người thân.

Tính đến tháng 7/2026, anh Lê Thế Thắng đã phục chế hơn 1.000 chân dung liệt sĩ. Ảnh: NVCC

Theo anh Thắng, phục dựng ảnh liệt sĩ không đơn gian chỉ là việc chỉnh sửa bằng phần mềm. Mỗi bức ảnh đều phải được đối chiếu với thông tin do gia đình cung cấp như độ tuổi, đơn vị công tác, thời điểm nhập ngũ, quân binh chủng và thời gian hy sinh. Nhiều trường hợp, anh còn tham khảo ảnh của anh chị em ruột để tái hiện khuôn mặt gần với nguyên bản nhất.

"Điều khó nhất là giữ được thần thái của người trong ảnh. Chỉ cần chỉnh quá tay, đó sẽ không còn là người thân mà gia đình mong chờ nữa", anh chia sẻ.

Theo anh Thắng, phục chế ảnh liệt sĩ là công việc đặc thù bởi mỗi tấm ảnh đều ghi dấu ấn lịch sử. Từ áo, quân hàm, mũ, huân chương, phù hiệu đều được anh nghiên cứu, trao đổi, tham khảo, đối chiếu kỹ để đảm bảo tính chính xác, sự chân thực. Ảnh: NVCC

Chính vì vậy, với những chi tiết không có căn cứ lịch sử, anh tuyệt đối không tự ý bổ sung quân hàm, huân chương hay phù hiệu. Điều anh theo đuổi không phải một bức ảnh đẹp, mà là một gương mặt chân thực nhất.

Là người có hơn 20 năm kinh nghiệm trong nghề ảnh, anh Thắng cũng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ làm sạch ảnh, khôi phục những vùng hư hỏng và cân bằng ánh sáng. Tuy nhiên, theo anh, AI chỉ là công cụ.

Sau khi AI xử lý, anh vẫn dành nhiều giờ chỉnh sửa từng ánh mắt, nếp tóc, khóe miệng và các chi tiết trên khuôn mặt. Có những phần AI tạo ra khá đẹp nhưng không đúng với nhân vật, anh sẵn sàng xóa bỏ để làm lại.

Anh Thắng chia sẻ: "Sau khi AI xử lý, tôi vẫn dành nhiều giờ chỉnh sửa từng ánh mắt, nếp tóc, khóe miệng và các chi tiết trên khuôn mặt. AI chỉ hỗ trợ chứ không thay thế cảm xúc, trách nhiệm của mình gửi vào các tấm chân dung của những người đã hy sinh vì Tổ quốc"

"Tôi luôn lấy ảnh gốc làm căn cứ quan trọng nhất. Một bức ảnh thành công không phải là bức ảnh đẹp nhất, mà là khi người thân nhìn vào và nhận ra đúng cha mình, đúng anh mình", anh nói.

Thắng kể, liệt sĩ Nguyễn Chí Nguyện sinh: 1963, ở xã Lam Sơn, hy sinh khi vừa tròn 18 tuổi. 45 năm qua, trên bàn thờ của gia đình chỉ có duy nhất bức ảnh chụp năm 6 tuổi đã được chỉnh sửa. Ký ức về dáng hình người thanh niên tuổi 18 năm ấy giờ đây chỉ còn đọng lại trong trí nhớ đã dần phai mờ của những người già và vài người bạn cùng trang lứa. Với tất cả lòng biết ơn, Thắng đã bắt tay vào phục dựng lại chân dung bác đúng vào độ tuổi 18 đẹp nhất của đời người. Khoảnh khắc bức ảnh được hoàn thiện và mang đến tận nhà, bao ký ức năm xưa như vỡ òa. Người mẹ già run run ôm lấy di ảnh con, nghẹn ngào thốt lên: "Đúng ảnh con tôi rồi! Giống, giống lắm cháu ơi... Cái răng khểnh này, giống hệt trước lúc nó đi bộ đội rồi hy sinh..."

Chân dung liệt sĩ Nguyễn Chí Nguyện được anh Lê Thế Thắng phục dựng lại từ tấm ảnh năm 6 tuổi được gia đình chỉnh sửa trước đó. Ảnh: NVCC

“Khoảnh khắc nhìn thấy nụ cười với chiếc răng khểnh của bác được tái hiện, nhìn nước mắt của mẹ rơi trên bức ảnh, mình thật sự không kìm được xúc động. Mười tám tuổi – bác đã để lại thanh xuân cho đất nước, để hôm nay, nụ cười ấy được trở về trọn vẹn bên vòng tay gia đình”, anh Lê Thế Thắng viết trên trang facebook cá nhân.

Điều khiến anh gắn bó với công việc đặc biệt này không phải sự nổi tiếng hay những lời khen. Phần thưởng lớn nhất chính là khoảnh khắc những người mẹ, người vợ, người con ôm chặt bức chân dung vừa được phục dựng rồi bật khóc.

Nhiều gia đình nghẹn ngào xúc động khi nhận những tấm ảnh chân dung liệt sĩ được phục dựng từ anh Lê Thế Thắng. Ảnh: NVCC

Anh vẫn nhớ trường hợp gia đình có ba anh em ruột đều là liệt sĩ ở Thọ Xuân. Sau nhiều tháng tìm kiếm tư liệu và phục dựng, ba bức chân dung được trao tận tay con cháu trong niềm xúc động nghẹn ngào. Những giọt nước mắt ấy càng thôi thúc anh tiếp tục công việc mà anh gọi là "trả lại ký ức" cho các gia đình liệt sĩ.

Chân dung 3 anh em ruột ở Thọ Xuân là liệt sĩ được anh Lê Thế Thắng phục dựng. Ảnh: NVCC

Mới đây, trong chương trình "Giữ lửa tri ân - Uống nước nhớ nguồn" do Công an xã Sao Vàng tổ chức, anh trực tiếp phục dựng gần 40 chân dung liệt sĩ, gấp đôi mục tiêu ban đầu. Để hoàn thành, anh cùng lực lượng công an đến từng gia đình thu thập tư liệu, lắng nghe từng ký ức của thân nhân để tái hiện gương mặt người đã khuất.

Anh Lê Thế Thắng phối hợp với đoàn thanh niên, công an, MTTQ và nhiều đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân ở Thanh Hóa trao ảnh chân dung liệt sỹ, tặng quà cho gia đình chính sách trong dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh liệt sĩ. Ảnh: NVCC

Một trong những dấu ấn đặc biệt của anh là phục dựng chân dung Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Lợi, nữ chiến sĩ điệp báo anh dũng hy sinh trong trận đánh chìm Thông báo hạm Amyot d'Inville trên vùng biển Sầm Sơn năm 1950.

Đây là công việc tạo cho anh áp lực lớn bởi hình ảnh của nữ anh hùng đã trở thành biểu tượng lịch sử. Anh phải nghiên cứu nhiều nguồn tư liệu, đối chiếu từng đường nét khuôn mặt, mái tóc và trang phục để bảo đảm tính chính xác.

Bức chân dung Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Nguyễn Thị Lợi được lãnh đạo Công an tỉnh Thanh Hóa trao cho gia đình bà tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: CATH

Khi bức chân dung được Công an tỉnh Thanh Hóa trao tận tay gia đình tại TP Hồ Chí Minh, anh Thắng cho biết mình cảm thấy vô cùng xúc động.

"Đó không chỉ là trao một bức ảnh, mà là trao lại một phần ký ức, một phần tình cảm và lòng biết ơn của thế hệ hôm nay đối với người đã hy sinh vì Tổ quốc."

Ít ai biết, động lực để anh theo đuổi công việc này bắt nguồn từ chính gia đình mình. Bố anh là cựu chiến binh Thành cổ Quảng Trị, từng nhiều lần cận kề cái chết trong chiến tranh. Những câu chuyện của cha về đồng đội đã thôi thúc anh chọn cách tri ân rất riêng: phục dựng lại những gương mặt từng bị thời gian xóa nhòa.

Anh Thắng nói sẽ tiếp tục theo đuổi công việc phục dựng ảnh chân dung liệt sĩ. Đó là cách để con trai một người lính tri ân những đồng đội của cha mình. Ảnh: NVCC

Giữa thời đại AI có thể tạo ra những bức ảnh chỉ trong vài phút, anh vẫn dành nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần cho một bức chân dung. Bởi với anh, mỗi tấm ảnh không chỉ là một sản phẩm công nghệ mà còn là ký ức của cả một gia đình, là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

"Mỗi tấm ảnh không chỉ là một sản phẩm công nghệ mà còn là ký ức của cả một gia đình, là sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại", anh Lê Thế Thắng chia sẻ. Ảnh: NVCC

Nhờ sự lặng lẽ của những người như Lê Thế Thắng, hơn 1.000 gương mặt liệt sĩ đã được "trở về" cùng người thân. Và từ những bức ảnh tưởng chừng đã bị thời gian xóa nhòa, ngọn lửa tri ân vẫn tiếp tục được thắp sáng, để những hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc không bao giờ bị lãng quên.

Tác giả: Quang Duy

Nguồn tin: giadinhonline.vn