Tổng thống Trump phát biểu tại Nhà Trắng vào ngày 20/2, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ việc ông sử dụng quyền khẩn cấp để áp đặt thuế quan thương mại. Ảnh: VCG

Trong bài đăng trên Truth Social để thông báo việc tiếp tục tăng thuế, ông Trump viết: “Tôi, với tư cách Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, sẽ nâng mức thuế toàn cầu 10% áp lên các quốc gia, trong đó nhiều nước đã ‘bóc lột’ nước Mỹ suốt nhiều thập kỷ mà không bị đáp trả (cho tới khi tôi xuất hiện), lên mức 15% - mức tối đa được phép và đã được kiểm chứng về mặt pháp lý, có hiệu lực ngay lập tức.”

Ông Trump tức giận

Động thái này cho thấy Nhà Trắng đã phản ứng rất nhanh trước phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hôm 20/2. Cơ quan tư pháp cao nhất nước Mỹ kết luận ông Trump đã vượt quá thẩm quyền và lẽ ra phải xin Quốc hội phê chuẩn các mức thuế được ban hành năm ngoái theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Tức giận với phán quyết, ông Trump công khai chỉ trích các thẩm phán, gọi họ là “nỗi ô nhục của quốc gia”. Ngay trong ngày, ông ra lệnh áp mức thuế 10% đối với toàn bộ hàng nhập khẩu, cộng thêm vào các loại thuế hiện có, nhưng lần này dựa trên một cơ sở pháp lý khác.

Cơ sở pháp lý mà ông Trump viện dẫn lần này là Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 - một điều khoản hiếm khi được sử dụng. Quy định này cho phép tổng thống áp thuế tối đa 15% trong vòng 150 ngày để xử lý các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán, trước khi phải xin Quốc hội phê chuẩn nếu muốn kéo dài biện pháp.

Ông Trump cho biết trong khoảng thời gian 150 ngày đó, chính quyền sẽ tìm cách xây dựng các mức thuế mới “phù hợp về mặt pháp lý”.

Dù tổng thống tuyên bố các mức thuế mới có hiệu lực “ngay lập tức”, Nhà Trắng chưa công bố rõ văn bản pháp lý cụ thể về thời điểm áp dụng. Trước đó, một tài liệu của Nhà Trắng phát hành hôm 20/2 cho biết mức thuế 10% ban đầu dự kiến có hiệu lực từ 0h01 ngày 24/2 (giờ miền Đông nước Mỹ).

Châu Âu lên tiếng

Các nước châu Âu nhanh chóng lên tiếng phản ứng sau quyết định của ông Trump.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết ông sẽ tới Washington với một lập trường chung của châu Âu sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ, đồng thời cảnh báo rằng điều nguy hiểm nhất với kinh tế châu Âu và Mỹ là “sự bất định kéo dài” về thuế quan.

“Thuế quan gây hại cho tất cả mọi người. Sự bất ổn này phải chấm dứt”, ông nói.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Ảnh: Reuters

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nhấn mạnh vai trò của nhà nước pháp quyền và các cơ chế kiềm chế quyền lực trong nền dân chủ, đồng thời cho biết Pháp sẽ xem xét hệ quả của mức thuế toàn cầu mới.

Theo ông, nguyên tắc công bằng nhất trong thương mại là “có đi có lại”, chứ không phải chấp nhận các quyết định đơn phương.

Việc Mỹ nâng thuế lên 15% cũng đặt ra câu hỏi cho những nước như Anh, vốn trước đó đã đạt thỏa thuận với Washington ở mức 10%.

Ông William Bain, phụ trách chính sách thương mại của Phòng Thương mại Anh, cảnh báo: “Điều này sẽ gây hại cho thương mại, gây hại cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ, đồng thời làm suy yếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Doanh nghiệp hai bên bờ Đại Tây Dương cần sự rõ ràng và ổn định. Thuế cao hơn không phải là cách để đạt được điều đó.”

Theo Nhà Trắng, một số mặt hàng sẽ được miễn trừ khỏi các mức thuế tạm thời, bao gồm khoáng sản quan trọng, kim loại và dược phẩm. Hàng hóa tuân thủ hiệp định USMCA từ Canada và Mexico cũng nằm trong diện miễn trừ.

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không ảnh hưởng tới các mức thuế riêng theo từng ngành mà ông Trump đã áp trước đó lên thép, nhôm, gỗ và ôtô theo một đạo luật khác. Những biện pháp này vẫn tiếp tục có hiệu lực.

Hàng hóa được bốc dỡ tại bến cảng ở Bremerhaven, Đức, ngày 13/8/2025. Ảnh: Reuters

Trong nhiều năm qua, ông Trump theo đuổi chính sách thuế quan cứng rắn với mục tiêu thúc đẩy sản xuất trong nước. Theo số liệu chính phủ Mỹ, Washington đã thu về ít nhất 130 tỷ USD tiền thuế dựa trên IEEPA.

Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy khoảng 90% số tiền này thực chất do doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ chi trả. Nhiều hiệp hội doanh nghiệp đã bắt đầu yêu cầu chính phủ hoàn tiền, nhưng ông Trump nói rằng việc này sẽ phải trải qua một cuộc chiến pháp lý kéo dài.

Cũng trong ngày 21/2, ông Trump tiếp tục công kích phán quyết 6-3 của Tòa án Tối cao, gọi đó là “lố bịch, viết cẩu thả và cực kỳ phản Mỹ”.

Trước đó một ngày, tại Nhà Trắng, ông nói với báo giới rằng ông “xấu hổ” về một số thẩm phán vì họ “không có đủ dũng khí để làm điều đúng đắn cho đất nước”.

Ông Trump khen ngợi 3 thẩm phán có tiếng nói trái ngược gồm Brett Kavanaugh, Clarence Thomas và Samuel Alito, đồng thời chỉ trích gay gắt các thẩm phán còn lại, trong đó có hai người do chính ông bổ nhiệm là Amy Coney Barrett và Neil Gorsuch. Ông gọi họ là “nỗi xấu hổ của gia đình mình” và nói họ “gần như” không được mời tới dự buổi công bố Thông điệp Liên bang sắp tới.

Tác giả: Phương Hà

Nguồn tin: znews.vn