Xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng

Trình bày báo cáo tóm tắt hồ sơ dự án nghị quyết, Đại tướng Lương Tam Quang - Bộ trưởng Bộ Công an - nhấn mạnh, việc ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng. Đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Chính sách này thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an

Dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, dự kiến được thực hiện trong 3 năm. “Nếu hết hiệu lực mà thời hạn tạm hoãn khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục thực hiện, tối đa không quá 2 năm”, Đại tướng Lương Tam Quang cho hay.

Nghị quyết quy định rõ 4 nguyên tắc cốt lõi: Khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng; xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đáng chú ý, dự thảo đưa ra 4 chính sách hình sự đặc thù. Một là, không truy cứu trách nhiệm hình sự, được áp dụng khi đủ 6 điều kiện gồm không tham nhũng; vì lợi ích chung; mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc đã khắc phục hậu quả; thành khẩn khai báo.

Hai là, loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (đúng quy trình hoặc chưa có luật điều chỉnh nhưng vì lợi ích chung, đem lại hiệu quả).

Ba là, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự khi đủ 3 điều kiện: Vì lợi ích chung, không tham nhũng, có tính khả thi để khắc phục hậu quả.

Bốn là, miễn trách nhiệm hình sự. Để thực hiện đồng bộ, dự thảo cũng quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự, thi hành án hình sự và xử lý kỷ luật.

Cụ thể hóa tiêu chí để tránh bị lợi dụng

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, việc ban hành nghị quyết là cần thiết nhằm tháo gỡ vướng mắc phát sinh khi các luật liên quan chưa được sửa đổi đồng bộ. Thường trực Ủy ban nhất trí trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 theo quy trình tại một kỳ họp. Tuy nhiên, đây là dự án có nhiều nội dung mới, liên ngành nên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục phối hợp hoàn thiện.

Về phạm vi điều chỉnh, Thường trực Ủy ban đề nghị rà soát kỹ nội hàm từng lĩnh vực, tránh phạm vi quá rộng hoặc chưa thống nhất với luật chuyên ngành. Về nguyên tắc thực hiện, phải đảm bảo xử lý nghiêm minh, không vùng cấm, không ngoại lệ.

Đối với chính sách không truy cứu trách nhiệm hình sự, Ủy ban tán thành nhưng đề nghị nghiên cứu thêm điều kiện "đã khai báo rõ sự việc" để tránh thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng. Với quy định loại trừ trách nhiệm hình sự do rủi ro khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cơ quan soạn thảo cần làm rõ đối tượng áp dụng là người gây thiệt hại hay gặp thiệt hại, đồng thời cụ thể hóa tiêu chí để tránh bị lợi dụng.

Bên cạnh đó, đa số ý kiến đề nghị rà soát quy định phạt hành chính khung cao nhất với người được miễn trách nhiệm hình sự vì chưa phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa. Các quy định miễn, giảm nhẹ cần được rà soát để việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc tuyệt đối, mà phải xem xét tổng thể tính chất, động cơ, mục đích của người vi phạm. Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao chuẩn bị đồng bộ các văn bản hướng dẫn thực hiện.

Chuẩn hóa các khái niệm định tính, phân định rõ trách nhiệm

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Để hoàn thiện hồ sơ, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 04 của Ban Chấp hành Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới; Kết luận số 14 của Bộ Chính trị về bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung và tuân thủ Quy định số 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực trong xây dựng pháp luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại phiên họp

Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu tên gọi, phạm vi điều chỉnh; rà soát kỹ các cơ chế hình sự đặc thù và chỉ quy định những nội dung khác với luật hiện hành thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đồng thời, phải chuẩn hóa các khái niệm định tính để nâng cao tính minh bạch; hoàn thiện quy trình tố tụng hình sự đặc thù chặt chẽ, khả thi.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh yêu cầu phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự, giữa pháp nhân và cá nhân; xử lý nghiêm hành vi cố ý làm trái, tham nhũng nhưng khoan hồng với trường hợp vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh, không vụ lợi và đã khắc phục hậu quả. Dự thảo cần bổ sung thời điểm có hiệu lực và thời hạn thí điểm phù hợp với lộ trình sửa đổi Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng nhấn mạnh nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại phải báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền về định hướng, cơ chế, chính sách đặc thù xử lý các vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Tác giả: Ngọc Vũ

Nguồn tin: Báo VOV